Kriz Yönetim Esasları

Kriz anlam olarak, belirli bir stabilizasyon içerisinde bulunulan durumun belirli şartların oluşması ile sitemin bozularak olumsuz bir durum yaratması olarak tanımlanır. Kriz, karşılaşılan bir durum faaliyetlerde ciddi aksama, devletin kurumsal alanda gerçekleştirdiği düzenlemelerde artma, işletme hakkında kamuoyunda olumsuz algılama, finansal açıdan zorlanma, yönetim zamanını verimsiz kullanma, işgörenin moralinde ve desteğinde zayıflamaya yol açıyorsa kriz olarak nitelendirilebilir.[1] Bir başka tanıma göre kriz, bir örgütün üst düzey hedeflerini tehdit eden, bazen de örgütün yaşamını tehlikeye sokan ve acil tepki gösterilmesini gerektiren; örgütün kriz öngörme ve önleme mekanizmalarının yetersiz kaldığı gerilimli bir durumdur.[2] Kriz, belirli bir ahenk ve sistem ile faaliyet gösteren organizasyonu gerek içsel gerek dışsal çeşitli faktörler ile birleşerek normal faaliyetlerini veya organizasyonun varlığını etkiler ve/veya faaliyetlerini durdurur. Bu durum önceden öngörülebildiği gibi kısa vadede müdahale hakkı tanıyabilir veya müdahale hakkı tanımadan aniden de gelişebilir.

Kriz yönetimi;  karşılaşılabilecek bir kriz durumunda, kriz sinyallerinin yakalanarak değerlendirilmesi ve işletmenin kriz durumunu en az zararla atlatabilmesi için gerekli önlemlerin alınması ve uygulanması faaliyetlerinden oluşan bir süreçtir.[3] Bir başka tanıma göre kriz yönetimi; bir yöneticinin muhtemel tehlike durumlarında örgüt amaçlarını kabul edilir bir maliyetle karşılamaya çalışma sürecidir.[4] Ayrıca kriz yönetimi; insan sağlığı ve güvenliğine yönelik tehditleri, kamu ve özel şirket malvarlığı kayıplarını ve işletme veya faaliyetleri üzerinde olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla bir örgütün beklenmedik durumlarla hızlı, etkili ve etkin bir şekilde mücadele etme yeteneği şeklinde tanımlanmaktadır.[5]

Kriz yönetiminin kendine has bazı özellikleri bulunmaktadır. Bu özelliklerden bazıları şunlardır;[6]

• Kriz yönetimi öncelikli olarak krizleri önceden görebilen, bunların çeşitlerini ayırt edebilen, bunlara göre gerekli önlemleri alabilen, bunlardan yeni şeyler öğrenebilen ve mümkün olan en kısa sürede toparlanabilen organizasyonları ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. 

• Krizleri önleme yöneticilerin krizleri algılama şekillerine göre değişmektedir. Yöneticiler krizleri tehdit olarak algıladıklarında krizi önlemede başarı olasılığı artmaktadır. 

• Kriz yönetimi başı ve sonu olmayan, süreklilik gerektiren bir uygulamadır.  

• Kriz yönetimi krizlerin türüne göre oluşturulmaktadır. Her kriz türü kendine özgü işaretler ve çözümler içerdiğinden, kriz yönetimi kriz türlerine göre şekillenmektedir.  

• Kriz yönetimi önemli, gerekli, zor, karmaşık uzun zaman alan bir süreç olduğundan, esnek, yaratıcı, objektif, atak, cesaretli grup çalışmasını seven, harekete hazır, yeniliğe açık, beklenmeyen durumlarda bilinmeyene ya da istenmeyene de hazır olmayı gerektirir.

• Kriz yönetiminde iletişim, düzenleme, kontrol, maliyet, kültür, durumsallık, planlama, sistemlerin karmaşıklığı ve birbirine bağlılığı gibi etkenler kriz yönetiminde önem arz etmektedir.  

• Kriz yönetimi bazı yetenekleri ve belirli bir toleransı gösterebilmeyi gerektirmektedir. 

• Krizler stratejik hedefleri de tehdit altına aldığından kriz yönetimi stratejik yönetim kapsamında yer almaktadır.  

• Kriz yönetim ekibi hem fiziksel hem de ruhsal açıdan eğitime tabi tutulmalıdır.  

1. Kriz Yönetim Teknikleri

Kriz yönetiminde kullanılan teknikleri genellikle stratejik tahmin, olasılık planlaması, sorun analizi, senaryo analizi ve kriz yönetim takımı oluşturma şeklinde sıralamak mümkündür.[7]

Stratejik Tahmin: Stratejik tahmin her şeyden önce geleceğe dönük tahminler yapmayı gerektirmektedir. Bu tahminler örgütün yeni durumlara uyum sağlayacağı varsayımına dayanmaktadır. Bugün yöneticiler için kesin bir şekilde tahmin yapmaya imkan tanıyan fakat sürpriz olayları gözden kaçıran pek çok tahmin teknikleri bulunmaktadır. Bu teknikler niteliksel tahmin yöntemleri, ekstrapolasyon, simülasyon ve neden-sonuç metotlarından oluşmaktadır. Bu tahmin tekniklerinin özünü büyük veya geniş değişikliklerin etkisini doğru bir şekilde tahmin etme ve değerlendirme oluşturmaktadır.   

Olasılık Planlaması: Olasılık planları olayların beklenen şekilde gerçekleşmemesi durumunda yerine konulabilecek alternatif planlardır. Tahmin önceden hakkında bazı şeyler söylenen durumlara ve makul belirli olaylara dayandırılmakla beraber, bir organizasyonun hazırladığı olasılık planları daha belirli durumlar içindir.

Sorun Analizi: Bu yaklaşım olasılık planlaması ile daha çok benzerlik göstermektedir. Burada amaç, işletmenin dışsal çevresindeki eğilimleri yavaş yavaş geliştirerek şirkette karar verenleri tetikte tutmaktır. Diğer taraftan, işletmenin gerçekleştireceği çabalar, sorunu avantaja döndürmeye yönelik olmaktadır. Örneğin, çevreyi koruma eğilimi bazı şirketlerin eninde sonunda üretim metotlarını, kullandığı enerji kaynaklarını ve ürettiği ürünleri değiştirmek zorunda kalacağını kanıtlamıştır.  

Senaryo Analizi: Senaryolar önceden belirlenmiş nihai bir duruma yol açabilen olayların sonucunu ayrıntılı olarak tanımlama veya alternatif olarak bugünkü tercihlerin sonuçlarını düşünme girişimleridir. Ayrıca, senaryo neden-sonuç süreçlerine ve karar noktalarına dikkat çekmek için tasarlanan olayların varsayımsal dizisidir. Senaryo analizi ortaya çıkabilen olumlu ve olumsuz durumlar ve bu durumların ortaya çıkmasına neden olan süreçleri önlemede, kolaylaştırmada veya engellemede işletmenin uygulamaya koyabileceği alternatifler çözümler hakkında düşünmeyi gerektirmektedir.   

Kriz Yönetimi Takımı Oluşturmak: Kriz döneminde açık bir emir komuta zincirine sahip kriz yönetimi takımı oluşturmak önemlidir. İnsan kaynaklarının doğru kullanımı ile oluşturulan kriz takımı, her altı ayda ve daha fazla sürede potansiyel krizleri ve onlara nasıl cevap verileceğini tartışmak için toplanmalıdır. Bu takımlar işletmenin tüm bölümlerinden girdi elde etmek, şirketin karşılaşmayı hayal edebileceği her muhtemel felaketi tespit etmek, potansiyel krizleri belirlemek ve bunlardan işletmenin nasıl korunacağını belirlemek için çapraz fonksiyonlu olmalıdır. Şirket için en yüksek gerçekleşme riskine sahip krizler için tam kriz planı hazırlanmalıdır. Daha az gerçekleşme riskine sahip krizler için daha küçük bir olasılık planı yeterlidir. 

Krizi birçok çeşitte görmek mümkün olduğu gibi krizi oluşturan unsurlarda çeşitlilik göstermektedir. Kimi organizasyonlarda iç faktörlü krizler yaşanabilecekken kimi organizasyonlarda dış faktörlü krizler yaşanabilir. Organizasyonlar kimi zaman ekonomik olarak krizler yaşarken kimi zamanda yönetimsel krizler yaşayabilir ve bu durum hiyerarşik organizasyonlar için saydığımız tüm faktörler ile birlikte organizasyonun varlığını ve bütünlüğünü kapsayabilir. 

Krizler, kimi zaman durdurulamayan bir olumsuzluk iken kimi zaman da planlı ve organize bir biçimde kurumun karşısına çıkar. Krizlerin birçok çeşidi olmakla birlikte tümünün ortak amacı organizasyonun stabilizasyonunu bozmak ve faaliyetlerini aksatmaktır. Krizler çoğu zamanlarda bir olumsuzluğun olduğunu tanımlamada kullanılırken aynı zamanda krizden doğacak yeni savunma mekanizmasını da belirlemektedir. Her kriz olumsuz anlama gelmemelidir ve krizden çıkarılacak sonuç ve savunma sistemi, organizasyonun tekrar etmeyecek bir krizi de bertaraf etmesine yardımcı olacaktır.

Kriz, organizasyon için her zaman kötü ve olumsuz bir durum içermemektedir. Bu durumu Çince kriz anlamına gelen wei-ji kelimesi çok güzel tasvir etmektedir. Nitekim, Çince’de kriz anlamına gelen wei-ji kelimesi tehlike ve fırsat kelimelerinin bileşiminden oluşmaktadır.  Gerçekte, kriz bir dönüş noktası olarak düşünülebilir. Kriz istikrarsızlık döneminde veya yakın zamanda kesin bir değişime yol açan faaliyetler dizisi olarak tanımlanmaktadır. Değişime yol açan faaliyetler dizisi son derece arzu edilmeyen bir sonuçta kesinlik ihtimalini ya da son derece arzu edilir ve aşırı derecede olumlu bir sonuçta kesinlik ihtimalini içermektedir.[8] Bu durum kendiliğinden gelmeyeceği gibi organizasyonun doğru bir kriz yönetimi planı ile başarabileceği bir olgudur. İyi bir kriz yönetiminden organizasyon en az hasar ile çıkacağı gibi organizasyon bakiyesine güçlü bir kurum kültürü katarak organizasyonun asıl hedef ve faaliyetlerinde süreklilik sağlamasını başaracaktır. Kriz yönetiminde en büyük faktör, yönetici olarak belirlenir ve piramidin en üstünde bulunan yöneticinin alacağı kararlar doğrultusunda güçlü bir kriz yönetim stratejisi geliştirilmelidir.

Kriz Yönetim Süreci

Krizler, organizasyonun yönetim fonksiyonunu etkileyeceği gibi organizasyonun faaliyetlerini de olumsuz yönde etkileyebilir. Bu etkiyi minimum düzeye indirmek, iç ve dış odaklarını belirleyip müdahale etmek ve imkanlar elveriyorsa yok etmek, kriz yönetimi ile gerçekleşir. Krizi doğru yönetmek, öncelikli olarak süreci doğru izlemek ile başarılabilir. Kriz yönetiminin her safhası, krizi bertaraf etme açısından önemlidir. Bu süreçler;

Tanımlama: Krizler, önceden öngörülebileceği gibi krizin niteliğine göre belirli zamanlarda öngörülemez veya öngörülse dahi kriz oluştuktan sonra müdahale hakkı doğabilir. Krizler her ne çeşit olursa olsun kriz yönetimindeki ilk süreç, krizin tanımının yapılması, iç ve dış odakların belirlenmesi gerekmektedir. Krizin boyutu ve kuvveti tartılmadan, tüm etkenler incelenmeden ve bunların tanımları, sebepleri ve yaratabileceği hasarlar tespit edilmeden krize müdahale edilemez. Kriz yönetim süreci içerisinde tanımlama, krizin tüm etkenlerini belirleme açısından önemli olup krize karşı kriz yönetim stratejilerinin belirlendiği safhadır. Krizin doğru analiz edilememesi, krize karşı nasıl bir planlama yapılacağı ve pozisyon alınacağı ile ilgili organizasyonlara yanlış kararlar aldırabilir. Bu durumun önüne geçilmesi adına kriz yönetim sürecinde tanımlama safhası doğru ve yeterli zaman içerisinde yapılmalı, planlama ve stratejileri tanımlama safhası tanımlama süreci bittikten sonra geçilmelidir.

Planlama: Krizin her safhasında planlama sürecine tekrar gelinebilir veya planlama süreci, gelinen sürecin içerisinde tekrar yapılabilir.Krizin organizasyona verdiği hasarlar tespit edilip doğru bir şekilde tanımlama süreci geçirdikten hemen sonra hızlı bir şekilde kriz yönetim sürecinde planlama aşamasına geçilmelidir. Bu safhada oluşturulan kriz yönetim takımı tarafından birçok seçenek masaya konur ve bu krizi nasıl atlatılması gerektiği ile ilgili tüm seçenekler demokratik şekilde tartışılarak krizin bertaraf edilmesi için ileri safhaların plan ve programlaması yapılır. Doğru tespiti yapılan kriz ile ilgili daima kalıplaşmış belirli metodolojiler bulunur ve bu metodolojiler kriz yönetimlerinde kalıplaşmış planlardır. Örnek olarak; hiyerarşik organizasyona yapılan yasadışı örgütlerin kara propagandalarına karşı en güçlü silah olarak medyanın görsel ve dijital yayınları kullanılır ve atfedilen kara propagandanın önermeleri görseller ile çürütülerek toplumsal güven ve uluslararası destek kesilmeden devam ettirilir. Hangi krize karşı nasıl bir strateji geliştirileceği kriz yönetim sürecinin planlama safhasında oluşturulur ve bir sonraki safhalar için yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Pozisyon Alma: Kriz yönetim stratejisinin belirlenip krize karşı nasıl bir uygulama yapılacağının planlama evresi bittikten sonra planlamada alınan kararların uygulamaya geçişi pozisyon alma süreci ile gerçekleşir. Bu süreçte planlanan tüm strateji uygulamaya geçirilir ve krize karşı ilk hamle bu safhada uygulanır. Krizin ilk müdahaleye karşı nasıl tepki verdiği ölçülür ve iyi bir analiz ile krizin tekrar tanımlaması yapılır. Kriz yönetim sürecinin planlama evresinde yapılan tanımlamanın sağlaması, bu evrede sağlanır ve gerekirse tekrar bir planlamaya gidilerek kriz ile ilgili yeni stratejiler geliştirilebilir. Bu durumda kriz yönetiminin en başına yani tanımlama evresine geçilebilir ancak “zararın neresinden dönülse kardır” mantığı kriz yönetiminde işlemektedir ve kriz yönetimindeki en önemli mantık olan “krizi en az zararla atlatma” düşüncesi etkilidir. Böyle durumlarda en başa dönmekten kaçınılmamalı, asıl amaç olan organizasyonun en az hasarla krizi bertaraf etme düşüncesi kriz yönetiminde etkili olmalıdır. En baştan yapılan krizi doğru tanımlama süreci pozisyon alma sürecinde önceden öngörülen tepkimeyi verdiyse en başa dönmeye gerek kalmadan bir sonraki aşamaya geçilmeli, vakit kaybetmeden kriz kontrol altına alınmalıdır.

Süspanse Etme: Kriz yönetim süreci içerisinde organizasyon doğru pozisyonu almışsa kriz artık etkisini yitirmeye ve yavaşlamaya başlamış demektir. Organizasyon; bu süreçte kendini toparlamaya başlar, kriz ise organizasyonun karşısında aşağı yönlü hareket haline geçer. Kriz yönetimi süreci içerisinde krizi süspanse etme evresi, krizin organizasyona vereceği hasarı durdurur ve organizasyonun krizi kontrol altına almasına olanak sağlar. Doğru bir strateji ile krizi yöneten organizasyon için krizi küçültme ve yok etme evresi başlayacaktır.

Çözümleme: Kriz, sonsuz bir sorunsal durum olarak organizasyonların kurumsal yapısına ve faaliyetlerine olumsuz etki etmektedir. Kriz, nicelik olarak değerlendirilmeden varlığı hiçbir şekilde organizasyon için olumlu bir etki yaratmamaktadır. Krizin varlığı ile birlikte hareket eden organizasyonların başta kurumsal yapısı bozulmakla birlikte faaliyet alanı zamanla daralıp organizasyonun varlığını tehdit edecektir. Kriz yönetiminin asıl amacı olan krizi yok etme düşüncesi, kriz yönetimi süreci içerisinde çözümleme sürecinde gerçekleştirilir. Bu süreçte krizi ortadan kaldırıp yok edecek tüm yöntemler uygulanır ve krizi yok etmek adına organizasyon tüm yapı ile birlikte seferber olur. Bu süreçte organizasyonun faaliyetlerinde daralma olabilir; ancak kurumsal yapısındaki güçlenme göz önüne alınarak krizi yok etme adına sürece devam etmelidir. Güçlü bir şekilde yönetilen kriz yönetimi süreci ile birlikte organizasyon için tehdit oluşturan kriz yok olur ve organizasyon hem kurumsal yapısını hem de faaliyet alanını korur.

Sonuç Çıkarma: Kriz yönetim sürecinin son safhası olan sonuç çıkarma, organizasyonların bakiyesini genişletme işlevini üstlenmektedir. Kriz yönetim sürecinin en başından en sonuna kadar olan tüm süreçler krizle birlikte değerlendirilip organizasyonun bakiyesine işlenir ve ilerleyen zamanlarda organizasyonun tekrar aynı kriz ile karşılaşma olasılığında krize karşı nasıl bir strateji geliştireceğinin bilgisini verir. Krizlerden çıkarılacak dersler her zaman vardır ve kriz yönetimindeki çözümleme süreci bu dersi organizasyona vermektedir. Organizasyonun SWOT analizi yapılır ve organizasyonun tüm kurumsal yapısı tekrar gözden geçirilerek tüm hata ve açıklar kapatılmaya çalışılır. Her kriz organizasyon için olumsuz anlam ifade etmemelidir. Birçok organizasyon, kriz yönetimi sürecinde doğru çözümleme yaptığı takdirde kriz öncesi organizasyon imajından daha güçlü bir şekilde kriz sonrasına çıkabilir. Bu durum yine organizasyonun tüm kademelerindeki doğru yöneticiler ve liderler ile gerçekleşebilir.


[1] Brewton- Managing a crisis: a model for the lodging industry, s.10

[2] Can- Organizasyon ve Yönetim, s.312

[3] Haşit- İşletmelerde Kriz Yönetimi,s.64

[4] Tutar-, s.83

[5] Pheng vd.-, s.232

[6] Haşit-2000, s.65

[7] Kash ve Darling-Crisis Management: Prevention, Diagnosis and Intervention, s.185

[8] Keown-McMullan- Crisis: When does a Molehill Become a Mountain? Disaster Prevention and Management, s.4

Kriz Yönetim Esasları” için 4 yorum

  1. I would like to point out my passion for your generosity giving support to persons that need help with this study. Your very own commitment to passing the message along had been especially effective and have usually permitted professionals like me to attain their endeavors. This helpful help and advice signifies a great deal to me and even further to my peers. Best wishes; from all of us.

  2. Thank you a lot for providing individuals with a very brilliant chance to read critical reviews from this web site. It really is so cool and packed with a good time for me personally and my office colleagues to visit your website at least thrice in one week to find out the latest tips you have got. And of course, I am actually satisfied with your eye-popping creative concepts you give. Some 2 areas in this post are ultimately the most impressive we have all had.

  3. Needed to post you a little observation so as to thank you once again just for the magnificent thoughts you’ve shown above. It was open-handed with you to allow without restraint what most of us could possibly have offered as an e-book in making some cash for themselves, mostly since you might have done it if you considered necessary. The things likewise worked to become a good way to be sure that other people have the same passion just as my own to grasp lots more with regards to this condition. I am certain there are numerous more fun sessions up front for folks who read through your website.

Bir cevap yazın